Yaşayan referans
Finans dilini ezberden değil, kararlarla ilişkisi üzerinden anlamak için kısa ve teknik bir başvuru kaynağı.
50 TERİM · 6 KATEGORİYatırımcının sahip olmadığı bir menkul kıymeti ödünç alıp satarak, daha düşük fiyattan geri almayı hedeflediği işlemdir.
Dikkat: Fiyat teorik olarak sınırsız yükselebileceği için açığa satışta zarar potansiyeli de sınırsızdır; ödünç maliyeti ve teminat çağrıları ayrıca önemlidir.
Maddi veya maddi olmayan bir varlığın maliyetinin faydalı ömrüne sistematik biçimde dağıtılan, nakit çıkışı yaratmayan giderdir.
Dikkat: Nakit gider değildir; ancak vergi matrahını ve dolayısıyla nakit vergiyi etkileyebilir.
Bir satın alma işleminin alıcı şirketin hisse başına kârını yükseltip yükseltmediğini test eder. EPS yükseliyorsa artış, düşüyorsa seyrelme vardır.
Dikkat: EPS etkisi tek başına işlemin değer yarattığını kanıtlamaz; finansman biçimi ve sinerji varsayımları sonucu değiştirebilir.
Bir hissenin piyasa hareketlerine duyarlılığını ölçen sistematik risk göstergesidir. Kaldıraçlı beta, şirketin borçluluğunu da yansıtır.
Dikkat: Geçmiş fiyatlardan hesaplanan beta, şirketin gelecekteki iş ve finansman riskini kusursuz temsil etmez.
Şirketlerin birleşmesi veya bir şirketin başka bir şirketin hisselerini ya da varlıklarını satın almasıyla gerçekleşen kurumsal işlemler bütünüdür.
Toplam veya net borcun FAVÖK'e oranıdır; borç yükünün operasyonel kazanç kapasitesine göre seviyesini gösteren yaygın bir kaldıraç ölçüsüdür.
Borç / FAVÖK = Borç ÷ FAVÖKDikkat: FAVÖK nakit akışı değildir; yüksek sermaye harcaması veya işletme sermayesi ihtiyacı olan şirketlerde oran tek başına yanıltıcı olabilir.
Bir şirketin uzun süre kullanacağı maddi veya maddi olmayan varlıkları satın almak, yenilemek ya da geliştirmek için yaptığı harcamalardır.
Dikkat: Bakım CAPEX'i mevcut kapasiteyi korur; büyüme CAPEX'i yeni kapasite yaratmayı hedefler.
Bir tahvilin yıllık kupon ödemesini güncel piyasa fiyatına bölen basit gelir getirisi ölçüsüdür.
Cari Getiri = Yıllık Kupon ÷ Tahvil FiyatıDikkat: Sermaye kazancı veya kaybını ve paranın zaman değerini içermez; YTM ile aynı değildir.
Bir varlığın değerini, gelecekte yaratması beklenen nakit akımlarını riskle uyumlu bir oranla bugüne indirerek tahmin eden içsel değerleme yöntemidir.
Dikkat: Sonuç; büyüme, marj, iskonto oranı ve terminal değer varsayımlarına hassastır.
Tahvil fiyatı ile getiri arasındaki eğriliği ölçer ve duration’ın doğrusal fiyat tahminindeki hatayı düzeltmeye yardımcı olur.
Dikkat: Büyük faiz hareketlerinde duration tek başına yetersiz kalabilir; convexity düzeltmesi tahmini iyileştirir.
Bir yatırım veya satın alma öncesinde hedef şirketin finansal, hukuki, vergisel, ticari ve operasyonel risklerinin sistematik biçimde incelenmesidir.
Değerleme sonucunun iskonto oranı, büyüme, marj veya çarpan gibi temel varsayımlar değiştiğinde nasıl hareket ettiğini gösterir.
Tahvil getirisindeki küçük bir değişimin fiyat üzerinde yaratacağı yaklaşık yüzdesel etkiyi gösteren faiz duyarlılığı ölçüsüdür.
Yaklaşık Fiyat Değişimi ≈ −Modified Duration × Getiri DeğişimiFaiz, vergi, amortisman ve itfa öncesi kârdır. Şirketin temel faaliyet performansını sermaye yapısı ve nakit dışı amortisman etkilerinden önce gösterir.
FAVÖK = FVÖK + Amortisman ve İtfaDikkat: CAPEX'i, işletme sermayesi yatırımını, vergiyi ve faizi dışarıda bıraktığı için serbest nakit akışı değildir.
Faaliyet, yatırım ve borç finansmanı etkilerinden sonra özsermaye sahiplerine teorik olarak dağıtılabilecek nakit akışıdır.
FCFE = Net Kâr + Nakit Dışı Giderler − CAPEX − ΔNWC + Net BorçlanmaBorç ve özsermaye yatırımcılarının tamamına açık olan, finansman ödemelerinden önceki serbest nakit akışıdır. Firma değeri hesaplanırken WACC ile indirgenir.
FCFF = FVÖK × (1 − Vergi Oranı) + Amortisman − CAPEX − ΔNWCBir seçenek tercih edildiğinde vazgeçilen en iyi alternatifin sağlayacağı fayda veya getiridir. Sermayenin asgari getiri beklentisinin temelini oluşturur.
Şirketin operasyonlarının borç ve özsermaye yatırımcıları açısından toplam değeridir. Farklı sermaye yapısına sahip şirketleri karşılaştırmada kullanılır.
EV ≈ Özsermaye Değeri + Net Borç + Diğer Finansal TaleplerFaiz ve vergi öncesi faaliyet kârıdır. Amortismanı gider olarak içerir; finansman tercihlerinden önceki operasyonel kârlılığı gösterir.
Bir yatırımın başlangıç maliyetini yarattığı nakit girişleriyle kaç yılda geri kazandığını gösterir.
Dikkat: Basit geri ödeme yöntemi paranın zaman değerini ve eşik sonrasındaki nakit akımlarını dikkate almaz.
Bir yatırımın fiyatı, nakit akımları ve elde tutma süresi dikkate alınarak ifade edilen kazanç oranıdır. Tahvillerde cari getiri, YTM ve çağrıya kadar getiri gibi farklı tanımları vardır.
Dikkat: Yield tek bir ölçü değildir; hangi getiri tanımının kullanıldığı mutlaka belirtilmelidir.
Benzer kredi kalitesine sahip borçlanma araçlarının getirilerini vadelerine göre gösteren eğridir. Normal, yatay veya ters eğimli olabilir.
Bir şirketi benzer halka açık şirketlerin EV/FAVÖK, F/K veya benzeri piyasa çarpanları üzerinden fiyatlama yöntemidir.
Dikkat: Benzer şirket seçimi, muhasebe farkları ve piyasa döngüsü sonuç üzerinde belirleyicidir.
Bir yatırımın net bugünkü değerini sıfıra eşitleyen iskonto oranıdır. Projenin zaman ağırlıklı getiri eşiği gibi yorumlanır.
NBD = 0 yapan r oranıDikkat: Standart olmayan nakit akımlarında birden fazla IRR oluşabilir; farklı ölçekli projelerde NBD ile birlikte değerlendirilmelidir.
Gelecekteki nakit akımlarını bugünkü değere çevirirken kullanılan; paranın zaman değeri, risk ve fırsat maliyetini yansıtan getiri oranıdır.
Kısa vadeli faaliyetleri finanse eden net kaynağı ifade eder. Operasyonel analizde nakit ve finansal borç dışındaki dönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler dikkate alınır.
Net İşletme Sermayesi = Dönen Varlıklar − Kısa Vadeli YükümlülüklerBir şirketin varlıklarını ve büyümesini finanse etmek için borç kullanma derecesidir. Getiriyi büyütebildiği gibi kayıp ve temerrüt riskini de artırır.
Kredi veya tahvil sözleşmesinde borçlunun belirli finansal oranları korumasını ya da bazı işlemleri sınırlamasını öngören şarttır.
Bir borçlanma aracının getirisi ile benzer vadeli risksiz kabul edilen referans faizi arasındaki farktır; kredi ve likidite riskinin piyasa fiyatını yansıtır.
Kredi Spreadi = Tahvil Getirisi − Referans GetiriTahvilin yıllık kupon ödemesinin nominal değerine oranıdır. İhraçta belirlenir ve sabit faizli tahvillerde değişmez.
Kupon Oranı = Yıllık Kupon ÷ Nominal DeğerBir şirketin önemli ölçüde borç kullanılarak satın alınmasıdır. Borcun geri ödemesi büyük ölçüde hedef şirketin gelecekteki nakit akımlarına dayanır.
Bir varlığın fiyatının yükselmesinden faydalanmak amacıyla o varlığı satın alarak taşınan pozisyondur.
Dikkat: Long pozisyonda azami zarar, kaldıraç yoksa yatırılan sermaye ile sınırlıdır; kaldıraç bu sınırı ve risk profilini değiştirebilir.
Belirli bir dönemde işletmeye giren ve işletmeden çıkan gerçek nakit hareketidir. Kârdan farklı olarak tahakkuk esaslı muhasebe kayıtlarını değil likiditeyi izler.
Şirketin faiz taşıyan borçlarından nakit ve nakit benzerlerinin çıkarılmasıyla bulunan net finansal yükümlülüktür.
Net Borç = Finansal Borçlar − Nakit ve Nakit BenzerleriBir yatırımın gelecekteki nakit akımlarının bugünkü değerleri toplamından başlangıç yatırımının çıkarılmasıyla bulunan değer katkısıdır.
NBD = Σ [CFₜ ÷ (1+r)ᵗ] − Başlangıç YatırımıDikkat: NBD pozitifse proje, kullanılan iskonto oranının üzerinde ekonomik değer yaratıyor kabul edilir.
Tahvil ihraççısının vade sonunda geri ödemeyi taahhüt ettiği anapara tutarıdır; kupon ödemeleri çoğunlukla bu tutar üzerinden hesaplanır.
Şirketin adi hisse sahiplerine ait piyasa değeridir. Halka açık bir şirkette temel olarak hisse fiyatı ile seyreltilmiş hisse sayısının çarpımıdır.
Özsermaye Değeri = Hisse Fiyatı × Seyreltilmiş Hisse SayısıBugün elde bulunan paranın yatırım getirisi yaratabilmesi, enflasyon ve belirsizlik nedeniyle gelecekte alınacak aynı nominal tutardan daha değerli olması ilkesidir.
Şirketin faaliyetlerini sürdürmek ve gerekli yatırımları yapmak için gereken harcamalardan sonra ürettiği nakittir.
Dikkat: FCFF ve FCFE farklı hak sahiplerine ait akımlardır; değerlemede uygun iskonto oranıyla eşleştirilmelidir.
Bir varlığın fiyatı düştüğünde kazanç sağlamayı hedefleyen pozisyondur. Doğrudan açığa satış veya türev araçlarla kurulabilir.
Dikkat: Short pozisyon, günlük teminat ve likidite yönetimi gerektirebilir; fiyat yükselişi zararı hızla büyütebilir.
Dönemsel kupon ödemeyen; nominal değerinin altında ihraç edilip vade sonunda nominal değer üzerinden ödenen tahvildir.
Fiyat = Nominal Değer ÷ (1 + Getiri)ⁿİki şirket birlikte yönetildiğinde, ayrı ayrı değerlerinin toplamının üzerinde oluşması beklenen ek değerdir. Gelir artışı veya maliyet tasarrufu kaynaklı olabilir.
Dikkat: Sinerji ancak uygulanabilir, zamanlanmış ve riskle düzeltilmiş nakit akımlarıyla desteklendiğinde değerlidir.
Belirsiz süre boyunca devam edeceği varsayılan nakit akımıdır. Sabit veya sabit bir oranda büyüyen biçimde modellenebilir.
Büyüyen Sonsuz Akım Değeri = CF₁ ÷ (r − g)Bir satın almada ödenen bedelin, edinilen tanımlanabilir net varlıkların gerçeğe uygun değerini aşan kısmıdır ve bilançoda maddi olmayan varlık olarak izlenir.
İhraççının yatırımcıdan borç aldığı; belirlenen tarihlerde faiz veya kupon, vade sonunda ise anapara ödemeyi taahhüt ettiği borçlanma aracıdır.
Fiyat = Σ [Kuponₜ ÷ (1+y)ᵗ] + Nominal Değer ÷ (1+y)ⁿDikkat: Piyasa faizi yükseldiğinde sabit kuponlu tahvilin fiyatı genellikle düşer; faiz riski vade ve duration ile artabilir.
Açık tahmin döneminden sonraki tüm nakit akımlarının, tahmin döneminin sonundaki toplu değeridir.
TV = FCFFₙ₊₁ ÷ (WACC − g)Dikkat: DCF sonucunun büyük bölümünü oluşturabilir; sürdürülebilir büyüme ve iskonto oranı varsayımları özellikle önemlidir.
Bir yatırımın fiyat değişimi ile kupon, temettü ve diğer nakit gelirlerini birlikte dikkate alan toplam performans ölçüsüdür.
Toplam Getiri = (Dönem Sonu Değeri − Başlangıç Değeri + Nakit Gelirleri) ÷ Başlangıç DeğeriBir borçlanma aracının anaparasının geri ödenmesinin planlandığı son tarihtir. Kalan vade, faiz oranı riskinin temel belirleyicilerinden biridir.
Tahvil vadesine kadar tutulur, kuponlar varsayılan oranda yeniden yatırılır ve ödemeler zamanında yapılırsa fiyatı gelecekteki tüm nakit akımlarına eşitleyen yıllık bileşik getiri oranıdır.
Dikkat: YTM, gerçekleşmesi garanti edilen bir getiri değildir; temerrüt, erken satış ve yeniden yatırım koşulları sonucu değiştirebilir.
Şirketin borç, özsermaye ve varsa imtiyazlı hisse gibi finansman kaynaklarının piyasa değeri ağırlıklı ortalama maliyetidir.
WACC = E/(D+E) × Kₑ + D/(D+E) × Kd × (1−T)Dikkat: FCFF ile firma değerlemesinde kullanılır; özsermaye nakit akımı doğrudan WACC ile indirgenmez.
KAYNAK YAKLAŞIMI
Açıklamalar; Aswath Damodaran’ın finans sözlüğü ve değerleme materyalleri ile FINRA’nın yatırımcı eğitim içerikleri temel alınarak Türkçe ve uygulama odaklı biçimde derlenmiştir. Tahvil ve piyasa pozisyonları için kullanılan İngilizce karşılıklar ayrıca gösterilir.